Narcyz Wojciechowski urodził się w 1846 r. folwarku Lipce w guberni warszawskiej w rodzinie Józefa i Walerii. Po ukończeniu nauki przyjął posadę nauczyciela w szkole w Jelonkach, w miejscowym kościele pełnił zaś obowiązki organisty. Po wybuchu powstania styczniowego dołączył do walk. Na początku 1865 r. został aresztowany i osadzony w Cytadeli, gdzie 11 października 1866 r. usłyszał wyrok: „zamieszkanie (żytie) w mniej oddalone miejsca wschodniej Syberii z pozbawieniem wszelkich praw publicznych”. Po kilkumiesięcznej podróży dotarł do miejsca zesłania – wsi Sagajskoje w okręgu minusińskim, oddalonej o 500 km od Krasnojarska. Imał się tam różnych prac: zaczynał jako robotnik przy budowie domu buchaltera kopalni złota Mitrofanowa, był pomocnikiem pisarza gminnego, wyrabiał gilzy i papierosy, wreszcie objął funkcję zarządcy w fabryce Gusiewa. Ostatecznie osiadł w Minusińsku, gdzie pracował w sklepie „Warszawski Magazyn”. W 1877 r. ożenił się z siostrą żony właściciela sklepu – Emmą Scherzinger. W 1883 r. ukaz carski zezwolił części zesłańców politycznych na powrót do kraju. Wojciechowski postanowił jednak zostać na Syberii. Wraz z przyjaciółmi rozpoczął poszukiwania złota, i choć początkowo dużo stracił na tym interesie, udało mu się ostatecznie odnieść sukces. W 1888 r. był już właścicielem kopalni złota i abakańskiej saliny. Rok później, w celu wykształcenia dzieci w gimnazjach, Wojciechowscy przeprowadzili się do Krasnojarska. Narcyz miał już wówczas poważną pozycję finansową, aktywnie działał społecznie, wspierając działania podejmowane przez polskich zesłańców, m.in. budowę kościoła w Krasnojarsku. Pełnił też liczne funkcje w miejscowych stowarzyszeniach. Był członkiem wielu komitetów honorowych i gospodarczych. W 1907 r. Wojciechowscy wrócili do Minusińska. Tam Narcyz był piastował liczne funkcje w miejscowych towarzystwach, komitetach, wspierał muzeum przyrodniczo-historyczne, w swoich przedsiębiorstwach zatrudniał innych zesłańców. Po 44 latach pobytu na Syberii postanowił z częścią rodziny wrócić do kraju.
Fot. Zbiory Muzeum Pamięci Sybiru


