O konferencji w Jałcie powiedziano dużo. O konferencji w Jałcie istnieje wiele opowieści. Konferencji w Jałcie do dziś towarzyszą różne emocje. O konferencji w Jałcie krąży również wiele mitów i półprawd.
Pytając jednak o to, co wydarzyło się na Krymie w lutym 1945 r. usłyszymy przede wszystkim o „zdradzie Polski przez zachodnich aliantów”. I nie da się ukryć, że Polska została potraktowana przez sojuszników jedynie jako karta przetargowa. Tylko ile wspólnego z tym miała sama Jałta?
12 stycznia 1945 r. Armia Czerwona wraz z towarzyszącym jej Wojskiem Polskim (tzw. „ludowym”) rozpoczęła realizację operacji wiślańsko-odrzańskiej, znanej też jako operacja styczniowa.
W „podmoskiewskim ringu” na przeciwko siebie twarzą w twarz stanęło dwóch silnych przeciwników. W „brunatnym narożniku” Wehrmacht, który miał za sobą letnie sukcesy oraz trudne, dołujące i podcinające morale tygodnie rasputicy i mrozów. Na przeciwko, w czerwonym narożniku, wojska sowieckie. Te z kolei, pierwsze tygodnie walk mogły uznać za katastrofę, ale teraz to one, zmotywowane coraz gorszym losem przeciwnika, miały podyktować warunki boju.
20 września do Białegostoku przybyli sowieccy dowódcy, których wojska w tym czasie oblegały Grodno. W stolicy przedwojennego województwa białostockiego oczekiwali ich tymczasowi gospodarze tego miejsca – dowódcy Wehrmachtu . Obie strony udały się więc na spotkanie do najbardziej charakterystycznego miejsca w Białymstoku, czyli do Pałacu Branickich, pełniącego do 1939 roku rolę siedziby Urzędu Wojewódzkiego. W czasie rozmów obie strony uzgodniły zasady opuszczenia miasta przez Wehrmacht i wejścia do niego Armii Czerwonej. Ustalono, że oficjalne przekazanie Białegostoku nastąpi dwa dni później. Niekiedy można spotkać się z informacją, iż w czasie tych rozmów Niemcy i Sowieci skupili się nie tylko na kwestii Białegostoku, ale i innych terenów zajętych przez Wehrmacht, a mających przypaść Sowietom.
Mówiąc o wybuchu II wojny światowej, myśli się zwykle o wrześniu 1939 roku. Szczególną uwagę poświęca się dniom 1 i 17 września, czyli odpowiednio niemieckiej i sowieckiej agresji na Polskę. Jednak nikt nie wie, jak potoczyłyby się wypadki, gdyby nie wydarzenia, które rozegrały się w nocy z 23 na 24 sierpnia 1939 roku w Moskwie. To wtedy bowiem zapadły najważniejsze decyzje, których bezpośrednią konsekwencją były dwie agresje na Rzeczpospolitą. Nie ma więc błędu w stwierdzeniu, że tak naprawdę wojna zaczęła się w sierpniu…
O godzinie 3.15 na Związek Sowiecki spadły pierwsze w tej wojnie bomby i pociski. A za ich wystrzeleniem stał nie kto inny jak dotychczasowy sojusznik Stalina – Niemcy. Wehrmacht przystąpił do realizacji planu „Barbarossa”, czyli ataku na Sowietów. W tę letnią noc sojusz dwóch totalitaryzmów dobiegł końca. Nawiązana niespełna 2 lata wcześniej współpraca okazała się być tylko chwilowa. Jedni i drudzy już od dawna zdawali sobie z tego sprawę, a wojna między nimi była tylko kwestią czasu…
Jednak, gdy czas już nadszedł, okazało się, że Sowieci są całkowicie zaskoczeni. Armia Czerwona rozpoczęła szybki odwrót na wschód. Latem 1941 roku niemiecki Blitzkrieg znowu okazał się skuteczny. Sowieckie władze ze Stalinem na czele były równie zdziwione, jak ostrzeliwani znienacka czerwonoarmiści. Na Kremlu szybko zdano sobie sprawę, że Sowieci sami tej wojny nie wygrają. Potrzebowali nowego sojusznika.
Ranek 1 września powitał nas rykiem motorów nisko lecącego samolotu. Nie była nawet szósta, jak ludzie powybiegali z domów. Niektórzy zaklinali się, że widzieli na skrzydłach czarne krzyże.
