Syberia – centrum ekstremalności

Mówiąc o Syberii, w sposób naturalny skupiamy się głównie na losach osób, które z rosyjskiego lub sowieckiego rozkazu trafiały tam jako zesłańcy, łagiernicy czy deportowani. Sama Syberia jednak, w przeciwieństwie do Sybiru, to przede wszystkim budząca podziw i szacunek kraina geograficzna. Obszar niezwykle rozległy, charakteryzujący się licznymi kontrastami, czy występowaniem endemicznych gatunków fauny i flory. Syberia to również zima i mróz. Z naszej perspektywy temperatury, które odnotowywane są na jej terenie, to skrajnie ekstremalne zjawiska. Przypomnijmy, że w 2004 r. we wsi Tomtor w Jakucji odnotowano -72,2°C, co czyni to miejsce najzimniejszym zamieszkanym przez człowieka na całej Ziemi. Również w Jakucji odnotowano największą roczną amplitudę temperatur – w mieście Ojmiakon wynosiła ona 104°C! Jednak jedno z najbardziej tajemniczych, jak i ekstremalnych zjawisk, na Syberii nie miało związku z temperaturą powietrza, a z eksplozją asteroidy w sercu tajgi.

(…) po godzinie ósmej zaobserwowano tu jakieś niezwykłe zjawisko przyrody

30 (wg. starego stylu 17) czerwca 1908 r. miał być jednym z wielu najzwyklejszych dni w życiu mieszkańców środkowej Syberii. Jednak nad ranem nad ich głowami pojawiło się coś, czego dotychczas nie widzieli i czego więcej mieli już nie zobaczyć. Od południowego wschodu nadleciał niezwykle jasny obiekt, który po pewnym czasie – jak się zdawało – uderzył w ziemię. Wówczas w kierunku nieba wzniósł się ogromny słup dymu, blask wybuchu zauważono nawet 650 km dalej, a huk dało się słyszeć w promieniu aż 1000 km (!). Co więcej, w promieniu 40 km tajga po prostu się „położyła” – drzewa na tym obszarze zostały powalone siłą uderzeniową.

Po kilku dniach w rosyjskiej prasie zaczęły pojawiać się wzmianki o niezwykłym wydarzeniu. Nie dotarły one jednak do szerszego grona odbiorców poza samą Rosją. Mimo to wydarzenia z Syberii niezaprzeczalnie wpłynęły na całą Europę i świat, nawiedzone wówczas przez niecodzienne zjawiska. Noc z 30 czerwca na 1 lipca, jak i kilka następujących po niej, charakteryzowały się niezwykłą jasnością. Był to skutek pyłu, który po wybuchu dotarł do stratosfery i odbijał światło słoneczne. Zjawisko „białych nocy” miało miejsce między innymi w Wielkiej Brytanii. Również na Wyspach Brytyjskich odnotowano nagłe zmiany ciśnienia atmosferycznego, nie będące jego zwykłymi, codziennymi wahaniami. Skutki w postaci drgań ziemi zauważono też na stacjach sejsmograficznych całego globu. Nikt jednak nie połączył tych wszystkich zjawisk ze zdarzeniem z Syberii. To jednak nie koniec. W jednym z syberyjskich obserwatoriów odnotowano wystąpienie burzy magnetycznej, a odczyty z magnetometrów mówiły o… pojawieniu się na Syberii nowego bieguna magnetycznego.

Sprawa nieco zapomniana i niewyjaśniona

W związku z ogromnymi zawirowaniami mającymi miejsce w Rosji w następnych latach (I wojna światowa, dwie rewolucje i wojna domowa), pierwszą wyprawę badawczą na miejsce katastrofy zorganizowano dopiero w 1921 r. pod wodzą Leonida Kulika. Po raz kolejny badacz ten wyruszył w rejon zdarzenia w 1927 r., a wydarzeniami z Syberii coraz mocniej zaczęli interesować się naukowcy z Europy i świata, co było szczególnie mocno widoczne już po II wojnie światowej. Mimo to, przez lata nie było zgodności co do charakteru zdarzeń z głębi Rosji. Czy tzw. katastrofa tunguska była skutkiem uderzenia meteorytu, asteroidy czy komety? A może przyczyny były jeszcze inne? Dopiero badania z 2013 r. wskazały najbardziej prawdopodobną wersję – na północ od Bajkału miała miejsce eksplozja asteroidy, do której doszło ok. 10 km nad powierzchnią ziemi.

Piotr Bosko