Fotografie ukazujące życie deportowanych na Sybir nie są częste, bo samo posiadanie aparatu fotograficznego było w Związku Sowieckim niebezpieczne, a obróbka zdjęć w tych warunkach bardzo skomplikowana. A jednak deportowanym, którzy wrócili do kraju, udało się przywieźć trochę zdjęć. Zazwyczaj pokazują one ludzi przy ciężkiej pracy. I choć ich twarze często są uśmiechnięte, należy pamiętać, że fotografie te wykonywano często w celu przekazania ich później bliskim, „ku pokrzepieniu serc”. Innych nie przepuściłaby też z pewnością cenzura. Dlatego nie zobaczymy na nich ludzi cierpiących od głodu, chorób, wycieńczenia. O prawdziwym życiu „na Sybirze” świadczy czasem tylko samotna mogiła w śniegu…
1954, Igarka, Kraj Krasnojarski, ZSRR. Praca przy oznakowywaniu drewna spławianego Jenisejem. Genowefa Żytowt stoi 1. z lewej. Fot. NN, zbiory Archiwum Historii Mówionej Ośrodka KARTA i Domu Spotkań z Historią, udostępniła Genowefa Żytowt w ramach projektu „KARTA z Polakami na Wschodzie” (sygnatura nagrania – AHM_PnW_2566)1955–1957, Workuta, Komi ASRR, ZSRR. Mogiła zesłańca w tundrze. Fot. Eugeniusz Cydzik, udostępnił Eugeniusz Cydzik w ramach projektu „KARTA z Polakami na Wschodzie”11949, Bułtusuk, Krasnojarski Kraj, ZSRR. Praca przy wyrębie lasu; podpis na odwrocie: „Bułtusuk pracownicy kantory i majstrowie 1949 rok”. Fot. NN, zbiory Ośrodka KARTAMaj 1941, posiołek Kajgorodek, Komi ASRR, ZSRR. Polacy deportowani do ZSRR, podczas pracy przy spławie drewna na rzece Sysoła. Na tratwie pierwsza z prawej: Wanda Radomska (z d. Danicka, z siekierą), pozostali: Wacław Musiał, Aniela Wojtas, Anna Obertacka. Fot. NN, zbiory Ośrodka KARTA, udostępniła Wanda RadomskaMaj 1940, Ujska Ferma, Mołotowskij sowchoz, Kazachska SRR, ZSRR. Polacy deportowani do Kazachstanu przed ziemianką. Fot. NN, zbiory Ośrodka KARTA, udostępnił Andrzej Wandurski1941, Mołotowskij sowchoz, Kazachska SRR, ZSRR. Grupa Polaków na tle „kiziaku” (opału z nawozu). Fot. NN, zbiory Ośrodka KARTA, udostępnił Andrzej Wandurski1941, Mołotowskij sowchoz, Kaz. SRR. Deportowani Polacy w stepie. W centrum stoi brygadzista Edward Kulczycki (zmarł na tyfus w 1942 r. w Uzbekistanie jako żołnierz II Korpusu). Od lewej: Janina Piętnicka „Musia”, Zemła (imię nn.), jego synowa Pelagia, dwie nn. Rosjanki, Zofia Wandurska (schylona i częściowo zasłonięta), NN, Irena Jacyszyn, Lucyna (Lusia) Piętnicka, Jacyszynowa i NN. Fot. wykonana po kryjomu przez fotografa rejonowej lub obwodowej gazety w 1941 r. Fot. NN, zbiory Ośrodka KARTA, udostępnił Andrzej WandurskiLato 1941, Mołotowskij sowchoz, Kazachska SRR, ZSRR. Polska (?) brygada z wielbłądem Jaszką. Wielbłąda trzyma Musia Piętnicka, na płużku siedzi jej siostra Lusia, a obok i przed nią Rosjanki. Stoją od lewej: NN, Irka Jacyszyn, Zemła (z grabiami), Jacyszynowa, Zofia Wandurska (z motyką na ramieniu), NN i Edward Kulczycki. Fotografia wykonana latem 1941 roku prawdopodobnie przez reportera gazety „Leninkty żoł” lub „Stalinkty żoł”. Fot. NN, zbiory Ośrodka KARTA, udostępnił Andrzej Wandurski1941, Mołotowskij sowchoz, Kazachska SRR, ZSRR. Zima w mołotowskiej „Centrali” (1941/1942). Aniela Najwer, Ewa Najwer, Janina Kaczorowska. Fot. NN, zbiory Ośrodka KARTA, udostępnił Andrzej Wandurski1942, Mołotowskij sowchoz, Kazachska SRR, ZSRR. W Bajgarze mołotowskiego sowchozu. Od lewej stoją: Zofia Wandurska, Andrzej Wandurski, Janina Kaczorowska, Ewa Najwer, Aniela Najwer. Na horyzoncie widoczne zbiorniki sowchozowej nieftiebazy. Zdjęcie wykonane wiosną 1942 r. Fot. NN, zbiory Ośrodka KARTA, udostępnił Andrzej Wandurski1942, Jurginski rejon, Omska obłast’, ZSRR. Polacy deportowani do ZSRR, pierwszy z lewej stoi Mieczysław Rozner. Fot. NN, zbiory Ośrodka KARTA, udostępniła Danuta PawyzaLata 50-te, Krasnojarski Kraj, ZSRR Zesłańcy przy pracy. Pierwsza z lewej Weronika Boguszewicz Mirowska, wywieziona z pow. oszmiańskiego. Fot. NN, zbiory Ośrodka Karta, przekazała Danuta MiłobędzkaLata 50-te, Szyroka Zagatowka (?), Krasnojarski Kraj, ZSRR Praca w tajdze, z lewej stoi Weronika Boguszewicz Mirowska, wywieziona z pow. oszmiańskiego. Fot. NN, zbiory Ośrodka Karta, przekazała Danuta Miłobędzka20.03.1942, Maukent, Kazachstan, ZSRR
Kirgizi przed domem.
Fot. Zygmunt Klemensiewicz/KARTA [sygn. A 23]20.03.1942, Maukent, Kazachstan, ZSRR
Kirgiz.
Fot. Zygmunt Klemensiewicz/KARTA [sygn. A25a]20.03.1942, Maukent, Kazachstan, ZSRR. Przejście przez rzekę. Fot. Zygmunt Klemensiewicz, zbiory Ośrodka KARTA [sygn. A 26]1940, Posiołek 45 – Pierierożdienie, Sierowski rejon, Swierdłowski obwód, ZSRR. Pierwsze obiady gotowane przed domem. Fot. Bolesław Pełczyński, zbiory Ośrodka KARTA, album rodzinny udostępnił Włodzimierz Pełczyński.1940, Posiołek 45 – Pierierożdienie, Sierowski rejon, Swierdłowski obwód, ZSRR. Rodzina Pełczyńskich i córka ich sąsiadki przed domem. Fot. NN, zbiory Ośrodka KARTA, album rodzinny udostępnił Włodzimierz Pełczyński1940, Posiołek 45 – Pierierożdienie, Sierowski rejon, Swierdłowski obwód, ZSRR Zesłańcy, pracownicy Lesopunktu. Fot. Bolesław Pełczyński, zbiory Ośrodka KARTA, album rodzinny udostępnił Włodzimierz Pełczyński.
