Zapiski z domu jeszcze żywych

6/11/2025

Pamiętnik Ady Didyk. Ze zbiorów Muzeum Pamięci Sybiru

21 marca 1940 r. we Lwowie Sowieci aresztowali Stefana Didyka – miejscowego listonosza, członka konspiracji i byłego członka Polskiej Organizacji Wojskowej. Jego ostanie słowa przed opuszczeniem domu brzmiały „Dziewczynki, nie płaczcie, ja wrócę”… Przewieziony do Kijowa został zamordowany w zbrodni katyńskiej. Po aresztowaniu Stefana jego żona Maria oraz córki Łucja (10 lat) i Ada (8 lat) uciekły z miasta, jednak już w czerwcu 1940 r. powróciły do domu. Jeszcze w tym samym miesiącu Sowieci deportowali je na Syberię.

W roku 1943 Maria zmarła, a jej córki trafiły do sowieckiego sierocińca w Tomsku. W tym czasie młodsza Ada zaczęła spisywać swój pamiętnik (pierwszy wpis pochodzi z 5 czerwca 1943 r.). Dwa lata później dziewczynki przeniesiono do placówki w Afipskiju, a w kwietniu następnego roku powróciły do Polski. Po kilku miesiącach pobytu w domu dziecka w Sikorowie trafiły do rodziny ojca, z którą zamieszkały.

← Poprzednie Następne →

Zobacz też:

Na fotografii znajduje się centralnie ułożony aluminiowy krzyżyk niewielkich rozmiarów, należący do Władysławy Chytły

Krzyżyk Władysławy Chytły

We wrześniu 1939 r. Władysława Chytła skończyła Szkołę Przemysłowo-Handlową w Sanoku. Na wakacje pojechała do rodziny na Kresy. Kiedy weszli Sowieci, nie mogła wrócić do domu. 10 lutego 1940 r. została deportowana.

Dowiedz się więcej

Miś Reni Jackowskiej

Ten miś należał do Reni Jackowskiej. Renia miała zaledwie 7 lat, kiedy razem z matką została zesłana na Syberię, do obwodu irkuckiego

Dowiedz się więcej

Skrzypce Józefa Jąkały

Józef Jąkała pochodził z Bełza. Skrzypce zabrał ze sobą w momencie deportacji rodziny. Wszyscy trafili na Syberię. Dzięki temu instrumentowi rodzina Jąkałów mogła opuścić syberyjską tajgę wraz z pierwszym transportem, gdyż córka Józefa, Marysia uprosiła ojca, by oddał Sowietom

Dowiedz się więcej

Zegarek Walentego Jabłońskiego

Ten niepozorny, zniszczony zegarek 13–letni Walenty Jabłoński kupił pod koniec II wojny światowej na bazarze w Grodnie. Rodzina Jabłońskich pozostała po wojnie na Kresach, a sam Walenty po ukończeniu szkoły średniej rozpoczął studia medyczne. Jednak w 1952 r. został, wraz z najbliższ

Dowiedz się więcej

Lokówka Amelii Sieczko

Do czego mogła się przydać deportowanym na Sybir lokówka do włosów? Amelię Sieczko Sowieci wywieźli wraz z całą rodziną w lutym 1940 r. do osiedla Zielony Bór w obwodzie wołogodzkim, daleko na północny wschód od Moskwy. Lokówkę zapewne chwyciła w pośpiechu i spakowała wraz z wie

Dowiedz się więcej

Dokument zapisany odręcznie ołówkiem w języku rosyjskim

Wykaz rzeczy pozostawionych przez rodzinę Kleinów w dniu wywózki z Białegostoku, 1940

Kleinowie zostali deportowani z Białegostoku 13 kwietnia 1940 r. Sowieci spisali pozostawione przez nich rzeczy.

Dowiedz się więcej

Koperta z odręcznymi napisami w języku rosyjskim

List Stanisławy Puchalskiej z Kazachstanu do Stanisława i Zofii Grallów w Białymstoku, 3.02.1941

List Stanisławy Puchalskiej z Kazachstanu do Stanisława i Zofii Grallów w Białymstoku, nadany z Gieorgijewki prawdopodobnie 3.02.1941 r.

Dowiedz się więcej

Odręczna laurka z orłem w kolorze w kolorze biało-czerwonym

Laurka imieninowa Adolfa Saranieckiego od Polaków z Koż-Zawodu, Kazachstan, 17.06.1942

Laurka ofiarowana Adolfowi Saranieckiemu, delegatowi Ambasady Polskiej w Semipałatyńsku, przez rodaków z Koż-Zawodu 17 czerwca 1942 r.

Dowiedz się więcej

Wiosna 1945 r. na wypasach w Zagot Skocie…

"Zdjęcie te - Gieńku - jest robione na wypasach w Zagot-Skocie..."

Dowiedz się więcej

Ryngraf z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej należący do rodziny Szrodeckich

Ten ryngraf od XIX w. należał do rodziny Szrodeckich, właścicieli majątku Kożany na Podlasiu. Wedle tradycji rodzinnej, po raz pierwszy znalazł się na Syberii wraz z Konstantym Szrodeckim, zesłanym na Sybir za udział w Powstaniu Styczniowym. Po raz drugi rodzina zabrała go ze sobą na wsc

Dowiedz się więcej

maszyna do szycia z napędem mechanicznym

Cudowna maszyna do szycia rodziny Sitarskich

Maszyna do szycia Singera stała się po latach jednym z symboli deportacji.

Dowiedz się więcej

Cytra Edwarda Dzikowskiego

Na krótko przed wybuchem wojny Dzikowscy zamieszkali w Pińsku, gdzie Edward - głowa pięcioosobowej rodziny - podjął pracę jako urzędnik państwowy.

Dowiedz się więcej

Tłuczek do ziemniaków Mariana Jonkajtisa

Felicja Jonkajtis z dziećmi: Edwardem, Marianem i Józefą została deportowana 13 kwietnia 1940 r. ze Szczuczyna do Kazachstanu, do sowchozu Siewierny w obwodzie pawłodarskim.

Dowiedz się więcej

Chusta z waty Elżbiety Baranówny

W 1941 r. na daleką Syberię, do posiołka Ust’Silga położonego w obwodzie nowosybirskim, deportowano Janinę Baranową z córkami: Elżbietą i Marią. 10-letnia Elżunia przez pewien czas pomagała tam miejscowej felczerce, opiekując się jej dzieckiem.

Dowiedz się więcej

Okładka albumu z tytułem: Zielnik Workuty

Flora Workuty – Zielnik Piotra Adasia

W zbiorach Muzeum Pamięci Sybiru znajduje się zielnik przywieziony do Polski przez Józefa Krypajtisa. Składa się ze 102 kart i zawiera okazy około 130 gatunków roślin występujących w okolicach Workuty, poczynając od wodorostów, grzybów i mchów, na roślinach nasiennych kończąc.

Dowiedz się więcej

Łagrowy prezent na urodziny

Alina Krycka przyszła na świat w łagrze Mieżog, położonym nad rzeką Wyczegdą 1 października 1948 r. Współwięźniarki jej matki uszyły dziewczynce w prezencie poszewkę na poduszkę

Dowiedz się więcej

Chusta Marii Dudź

Maria Dudź została deportowana przez Sowietów na Wschód w czerwcu 1941 roku. Wraz z nią na Sybir trafiła trójka jej córek (10-letnia Alfreda, 8-letnia Władysława i najmłodsza, urodzona w 1940 roku, Janina) oraz bratowa Marianna i teść Jan. W Polsce pozostał jedynie mąż Marii, Aleksan

Dowiedz się więcej

Obelisk na granicy Europy i Azji

Za najstarszy słup oznaczający granicę w terenie uchodzi pomnik poświęcony wizycie następcy carskiego tronu Aleksandra Michajłowicza, późniejszego cara Aleksandra II.

Dowiedz się więcej

Imiennik rodziny Auchimowiczów, Nairobi, 1944

Ten imiennik należał do rodziny Auchimowiczów, deportowanej 13 kwietnia 1940 r. z Sokółki do Kazachstanu.

Dowiedz się więcej

Dom drewniany przykryty ziemią i śniegiem. Na śniegu dwa psy.

Ziemianka Jerzego Gromadzkiego, Siktjach, Jakucka Autonomiczna Republika Sowiecka

Do Jakucji trafiła rodzina Gromadzkich, deportowana w czerwcu 1941 r. z majątku Szykszniewo (Šikšniai) koło Kibort w powiecie Wiłkowyszki w Republice Litewskiej.

Dowiedz się więcej

Chusta Barbary Stokowskiej

W kwietniu 1940 roku Sowieci ponownie poddali rodzinę Stokowskich represjom. Tym razem w ramach drugiej masowej deportacji wywieźli na Wschód żoną Bolesława, Annę, oraz ich dzieci - Barbarę i Janusza Macieja. Rodzina trafiła do obwodu pawłodarskiego w Kazachstanie i pracowała w jednym z

Dowiedz się więcej

Pamiętnik Ady Didyk

21 marca 1940 roku funkcjonariusze NKWD wtargnęli do domu mieszkającej we Lwowie rodziny Didyk. Aresztowali ojca rodziny, Stefana - listonosza i członka konspiracji, a w przeszłości również Polskiej Organizacji Wojskowej. Osadzili go w więzieniu, a następnie zamordowali w Kijowie strzałem

Dowiedz się więcej

Odznaczenia i nieśmiertelnik Wacława Bzika

10 lutego 1940 roku w ramach pierwszej masowej deportacji Sowieci wywieźli na Syberię m.in. Wacława Bzika, gajowego z Nadleśnictwa Sokółka, oraz jego żonę Stanisławę. W 1941 roku, po ogłoszeniu tzw. amnestii, Wacław zgłosił się do powstającego w Związku Sowieckim polskiego wojska, c

Dowiedz się więcej

Rodzice wrócili do domu!

Anna (Hanka) Pawłowicz (po mężu Szelewicz), urodziła się w 1925 r. Jej rodzina mieszkała w Józefinie koło Poświętnego, gdzie ojciec, Aleksander Pawłowicz, pracował w prywatnych lasach księżnej Mirskiej. Kiedy w 1939 r. przyszli Sowieci, Aleksander został aresztowany i przewieziony do

Dowiedz się więcej

Marzenie o wolności na brzozowej korze spisane

„Jeżeli wolność czuć i kochać umiesz, W naszej rozmowie nie potrzeba słowa Ja twe westchnienia, Ty me łzy zrozumiesz, I dłoń uściśniesz: oto polska mowa. Syberia, 20 lutego [19]42 r.” Ten czterowiersz przypisywany Adamowi Mickiewiczowi został zapisany na korze brzozowej ręką Stanis

Dowiedz się więcej

Grupa dzieci i starsza kobieta pozujący do zdjęcia we wnętrzu.

Tatuś nie chciał się fotografować…

W kwietniu 1940 r. Sowieci deportowali na Sybir Wincentego Rzędziana z żoną Filomeną i sześciorgiem dzieci: Martą, Józefem, Dominikiem, Alfonsem, Jadwigą i Tadeuszem. Trafili do Bijska w Kraju Ałtajskim.

Dowiedz się więcej

(Nie)zwykła skrzynka

Rodzina Babielów z Łomżycy koło Łomży została deportowana przez Sowietów do Kazachstanu w 1941 r. Z zesłania przywieźli do Polski skrzynkę z narzędziami, która pomogła im przetrwać.

Dowiedz się więcej

„Pamiątki” z afrykańskiego lądu

Rodzinę Pałków Sowieci deportowali ze Stryja w kwietniu 1940 r. do Kazachstanu. Po wielu perypetiach rodzina znalazła się w Rodezji. Do Polski Pałkowie wrócili w 1947 r.

Dowiedz się więcej

Z Sybiru na front… wschodni

Przed wojną Paweł Turenko zamieszkiwał wieś Kisorycze leżącą na Wołyniu. W październiku 1939 roku NKWD aresztowało jego ojca Jerofieja, zaś jego samego deportowało w kwietniu 1940 roku. Paweł trafił do Kazachstanu, gdzie poznał Ksenię Migłowiec, która również została deportowana

Dowiedz się więcej

Zapiski z domu jeszcze żywych

21 marca 1940 roku we Lwowie Sowieci aresztowali Stefana Didyka - miejscowego listonosza, członka konspiracji i byłego członka Polskiej Organizacji Wojskowej. Jego ostanie słowa przed opuszczeniem domu brzmiały "Dziewczynki, nie płaczcie, ja wrócę"... Przewieziony do Kijowa został zamordowa

Dowiedz się więcej

Deportacja oczami dziecka

Po wybuchu II wojny światowej Adam Bogusław Herse, jego żona Zofia Paulina oraz ich dzieci: dziesięcioletni Ryszard, trzynastoletnia Hania i piętnastoletni Bogusław uciekli z Warszawy do Wilna. Jednak już we wrześniu 1939 roku Wilno trafiło w ręce sowieckie, a w październiku zostało prze

Dowiedz się więcej

Przeszłość zamknięta w skrzynce

13 grudnia 1944 roku w Mościcach Górnych (przedwojenny powiat brzeski województwa poleskiego) NKWD aresztowało Florentynę Ojer. Zabrana z domu została zmuszona do pozostawienia męża i dwójki dzieci. Osadzono ją w więzieniu w Domaczewie, a po trzech tygodniach przeniesiono do Brześcia. St

Dowiedz się więcej